Chcesz czegoś więcej się o nas dowiedzieć? Wybierz jeden z poniższych działów:

W dniu 15 grudnia 2025 r. w Brukseli odbyło się spotkanie plenarne Europejskiego Komitetu Dialogu Społecznego do spraw Sektora Występów na Żywo (Sectoral Social Dialogue Committee Live Performance – SSDC LP). W spotkaniu wziął udział Wiceprzewodniczący Zarządu Głównego Związku Zawodowego Aktorów Polskich (ZZAP) – Konrad Michalak. 

Czym jest SSDC LP 

Europejski Komitet Dialogu Społecznego do spraw sektora występów na żywo (SSDC LP) jest formalnym organem, w ramach którego regularnie spotykają się przedstawiciele pracodawców, reprezentowani przez Pearle (Europejską Konfederację Pracodawców) oraz przedstawiciele pracowników, zrzeszeni w ramach EAEA (European Arts and Entertainment Alliance), w skład którego wchodzą FIA (Międzynarodowa Federacja Aktorów), FIM (Międzynarodowa Federacja Muzyków) i UNI-MEI. Komitet został powołany w celu prowadzenia dialogu społecznego na poziomie europejskim, aby omawiać wspólne wyzwania i możliwości stojące przed sektorem, który zatrudnia około miliona pracowników w teatrze, operze, tańcu i koncertach. Cele SSDC LP obejmują budowanie konsensusu, promowanie zrównoważonych warunków pracy oraz wpływanie na politykę Unii Europejskiej w sprawach dotyczących finansowania publicznego, niestandardowego zatrudnienia, mobilności artystów (wizy, transport instrumentów), bezpieczeństwa i higieny pracy (za pomocą narzędzi OiRA), cyfryzacji, koordynacji zabezpieczenia społecznego oraz wpływu Europejskiego Zielonego Ładu. 

Konrad Michalak uczestniczył w spotkaniu jako przedstawiciel ZZAP – organizacji zrzeszonej w ramach FIA (Międzynarodowej Federacji Aktorów). ZZAP od kilku lat bierze udział w posiedzeniach tego komitetu, a także Europejskiego Komitetu Dialogu Społecznego do spraw sektora audiowizualnego, co pozwala na otrzymywanie aktualnych informacji na temat spraw dotyczących aktorów na poziomie europejskim i monitorowanie ich praw i warunków pracy. Udział ZZAP (i innych organizacji członkowskich) jednocześnie umożliwia FIA konsultowanie projektów unijnych aktów prawnych. 

Oprócz ZZAP, w spotkaniu SSDC LP brał udział także Związek Zawodowy Muzyków RP (ZZMRP), reprezentowany przez Przewodniczącego Leszka Biolika. Związek Zawodowy Muzyków RP działa w ramach Międzynarodowej Federacji Muzyków (FIM), gdzie polska reprezentacja jest aktywnie zaangażowana w prace komitetu. 

Podsumowanie wcześniejszego spotkania (3 czerwca 2025 r.) 

Na poprzednim posiedzeniu grupy roboczej, które odbyło się 3 czerwca 2025 r., dyskusja koncentrowała się na kilku kluczowych obszarach. Przedstawiciele Komisji Europejskiej (DG EMPL) przedstawili założenia Mapy drogowej dotyczącej jakości miejsc pracy (Quality Jobs Roadmap), jednej z kluczowych inicjatyw Komisji na kadencję 2024–2029. Mapa drogowa, której przyjęcie planowano na grudzień 2025 r., miała określić kluczowe wymiary „jakości miejsc pracy”, takie jak sprawiedliwe warunki pracy, równość szans, cyfryzacja i sprawiedliwa transformacja, zachęcając partnerów społecznych do przesyłania konkretnych propozycji do 1 lipca 2025 roku. 

Omówiono także sytuację społeczną artystów i pracowników sektora kultury, w tym prace nad Kompasem Kultury (Culture Compass) – nadrzędną strategią UE mającą na celu ujednolicenie polityk kulturalnych. Zapowiedziano, że przyjęcie komunikatu w sprawie Kompasu Kultury nastąpi przed posiedzeniem Rady ds. Młodzieży, Kultury i Sportu w dniach 27-28 listopada 2025 roku. Ponadto DG EMPL przedstawiło informację zwrotną z warsztatów wzajemnego uczenia się (mutual learning workshop) zorganizowanych w maju 2025 r., dotyczących dostępu artystów do ochrony socjalnej. 

W ramach dialogu społecznego przedstawiono aktualizacje z projektu budowania zdolności (capacity building), w tym informację o seminarium dotyczącym wpływu generatywnej sztucznej inteligencji (AI) w grudniu 2024 r. i przygotowywanym raporcie na temat zrównoważonego rozwoju (oczekiwanym w drugiej połowie 2025 r.). Poruszono również tematy mobilności, w tym problemy z transportem instrumentów muzycznych, aktualizację wyników szczytu UE-UK oraz kwestię podwójnego opodatkowania. 

Merytoryczne podsumowanie spotkania plenarnego (15 grudnia 2025 r.) 

Spotkanie plenarne, rozpoczęło się od spotkań przygotowawczych, a następnie wspólnego posiedzenia, któremu przewodniczyła Pearle. 

Jitka Hrudova (EMPL.C.3) przedstawiła aktualizację w kwestiach zatrudnienia i spraw socjalnych. Następnie odbyła się wymiana poglądów dotycząca sytuacji społecznej artystów, w tym informacji zwrotnych od Komisji po spotkaniu na wysokim szczeblu z Wiceprzewodniczącą Minzatu i Komisarzem Micallefem, a także w następstwie prac nad Kompasem Kultury (Culture Compass). 

Komisja Europejska przedstawiła projekt Kompasu Kultury dla Europy, który ma ustanowić wizję i określić flagowe inicjatywy UE w obszarze kultury. Kompas jest odpowiedzią na wyzwania sektora, takie jak zagrożenia dla wolności artystycznej, niepewne warunki pracy, nierówności w dostępie do kultury oraz kwestie praw własności intelektualnej związane ze sztuczną inteligencją. Jednym z czterech kluczowych kierunków Kompasu jest wzmacnianie pozycji artystów i pracowników sektora kultury oraz wspieranie ludzi. W ramach realizacji tego kierunku Komisja zobowiązała się do zaproponowania Karty Artystów UE (EU Artists Charter) w konsultacji z partnerami społecznymi i zainteresowanymi stronami, aby określić podstawowe zasady i zobowiązania dotyczące sprawiedliwych warunków pracy w sektorze. Przyjęcie Komunikacji i wniosku w sprawie zalecenia Rady dotyczącego przyszłości Nowego Europejskiego Bauhausu (NEB) było przewidziane na czwarty kwartał 2025 roku. 

Dialog społeczny i rola partnerów społecznych 

Valentine Gelcys (UNI MEI) oraz Agnieszka Paczyńska (konsultantka projektu) zaprezentowały końcowe wyniki projektu dotyczącego budowania zdolności partnerów społecznych w sektorze występów na żywo. Projekt, mający zakończyć się w grudniu 2025 r., koncentrował się na zwiększaniu wiedzy na temat osiągnięć partnerów społecznych w zakresie warunków pracy i statusu artysty. 

Przedstawiono również dokument tematyczny na temat zrównoważonego rozwoju (sustainability). Stwierdzono, że choć sektor nie należy do czołówki pod względem emisji gazów cieplarnianych, jego wkład w emisje nie jest pomijalny. Sektor jest również bardzo narażony na skutki zmian klimatu, takie jak ekstremalne zjawiska pogodowe zakłócające występy, wpływ fal upałów na miejsca pracy oraz możliwe zakłócenia w transporcie podczas tras koncertowych. Zalecenia dla partnerów społecznych obejmowały utrzymanie zrównoważonego rozwoju w programie prac, proaktywne działania na rzecz budowania odporności i wykorzystanie wpływu kulturowego sektora do wzmacniania działań klimatycznych. Zwrócono uwagę na wzajemne powiązania między klimatem, bezpieczeństwem i AI, podkreślając, że AI może wspierać działania na rzecz zrównoważonego rozwoju (np. logistyka, modelowanie energii), ale sama jest energochłonna. 

Bezpieczeństwo i higiena pracy 

Zaprezentowano aktualizację dotyczącą spotkania inaugurującego projektu OiRA, które odbyło się w październiku oraz przeglądu narzędzi. Nowy projekt, mający na celu aktualizację narzędzi OiRA dla sektora występów na żywo (dotyczących obiektów i produkcji), rozpoczął się 1 sierpnia 2025 roku. Projekt zakłada przegląd narzędzi przy wsparciu grupy ekspertów, aby dodać nowe ryzyka (w tym wynikające z kwestii równości płci i doświadczeń pandemicznych) oraz zapewnić zgodność z najnowszym prawodawstwem UE. 

Kwalifikacje / Umiejętności 

Omówiono najnowsze osiągnięcia projektu Creative Skills Europe. Projekt ten koncentruje się na wspieraniu adaptacji profesjonalistów do transformacji cyfrowej, promowaniu zrównoważonego rozwoju oraz zapewnianiu dostępu do szkoleń, w tym dla freelancerów. Projekt Creative Skills Europe ma zostać zakończony w 2025 roku. 

Kolejnym punktem była kontynuacja tematu koordynatorów intymności (intimacy professionals – IP). FIA przedstawiła wyniki badania kontrolnego dotyczącego IP, w tym szkoleń i kwalifikacji. FIA podkreśla, że specjaliści ds. intymności są kluczowi dla stworzenia bezpiecznej przestrzeni dla wykonawców podczas scen intymnych, zapewniając priorytetowe traktowanie zgody i ustanawiając profesjonalny proces obsługi intymności na planie lub scenie. Zgodnie z wytycznymi FIA, IP powinni przejść co najmniej 75 godzin szkolenia obejmującego m.in. zagadnienia zgody, dynamiki władzy, choreografii intymności, pierwszej pomocy psychologicznej oraz świadomości traumy. 

Mobilność 

Przedstawiono aktualizację dotyczącą podróżowania z instrumentami muzycznymi oraz transportu instrumentów i praw pasażerów. 

Wolność artystyczna 

Pearle przedstawiła „książkę kucharską” (cookbook) dotyczącą wolności artystycznej. Kwestia wolności artystycznej jest priorytetem w UE. Jest ona również centralnym elementem Kompasu Kultury, w którym Komisja zobowiązała się do systematycznego uwzględniania doświadczeń artystów w przyszłym raporcie o stanie kultury w UE w kontekście wolności artystycznej. 

AgoraEU 

DG EAC przedstawiła propozycję przyszłego programu AgoraEU. AgoraEU jest programem zaproponowanym przez Komisję Europejską 16 lipca 2025 r. na okres 2028-2034, mającym zastąpić dotychczasowe programy Creative Europe i CERV (Obywatele, Równość, Prawa i Wartości). Ogólne cele programu AgoraEU to promowanie różnorodności kulturowej i językowej, zwiększenie konkurencyjności sektorów kreatywnych (zwłaszcza mediów i audiowizualnych), a także ochrona i promowanie równości, praw i wartości UE. W kontekście kulturowym, program ma przyczyniać się do transgranicznej twórczości i współpracy, zwiększania mobilności artystów oraz wzmacniania sektora w obliczu zielonej i cyfrowej transformacji. 

Środowisko cyfrowe 

Punkt ten koncentrował się na wyzwaniach związanych ze środowiskiem cyfrowym. Pearle przedstawiła problem piractwa występów na żywo w internecie. 

FIA z kolei omówiła wpływ chatbotów generowanych przez AI na głos aktorów. Sztuczna inteligencja stwarza dla wykonawców ryzyko zastąpienia ludzkiej pracy, utraty kontroli nad własnym głosem, wizerunkiem i podobieństwem, a także utraty dochodów w wyniku wykorzystywania „skradzionych” danych do szkolenia systemów. Przykłady, takie jak Tilly Norwood (postać wygenerowana przez program szkolony na pracach profesjonalnych wykonawców bez zgody i rekompensaty) ilustrują zagrożenie podstaw dla ludzkiej twórczości. Związki zawodowe dążą do włączenia do układów zbiorowych mechanizmów zapewniających świadomą zgodę na wykorzystanie danych, zakaz szkolenia systemów AI na pracach artystów bez pozwolenia oraz uczciwą rekompensatę. Stwierdzono, że AI negatywnie wpływa na zdrowie psychiczne, zwiększając niepewność zatrudnienia i cyfrowy stres. 

W ramach swojego wystąpienia Dearbhal Murphy z FIA przedstawiła problem wpływu sztucznej inteligencji (AI) na wykonawców, koncentrując się na zagrożeniu dla ludzkiego artyzmu i utracie pracy. Skrytykowała przypadek cyfrowej postaci Tilly Norwood, która zadebiutowała we wrześniu 2025 roku klipem promocyjnym w całości wygenerowanym przez AI. Murphy podkreśliła, że „Tilly Norwood” nie jest aktorką, lecz „syntetykiem”, postacią wygenerowaną przez program komputerowy wyszkolony na pracy niezliczonych profesjonalnych wykonawców bez ich zgody lub wynagrodzenia. 

Wykonawcy byli przerażeni tym „wyczynem” (stuntem), ponieważ „głęboko kwestionuje on naturę i ludzki artyzm rzemiosła” oraz otwiera drzwi do zastępowania ludzi maszynami. Obawy budziły również uprzedzenia AI (AI bias) widoczne w klipie oraz poczucie niesprawiedliwości związane z grabieżą danych (data grab), na którą artyści nie wyrazili zgody i za którą nie otrzymali zapłaty. 

Dearbhal Murphy zaznaczyła, że technologia AI używana do tworzenia „syntetyków” jest tą samą, która służy do generowania deepfakes i tworzenia seksualnie nadużywających i poniżających treści, co stawia wykonawców na pierwszej linii zagrożenia. Podała przykłady włoskiej aplikacji „ClothOff” oraz serwisu Character.ai, który umożliwiał prowadzenie nieprzyzwoitych, graficznych rozmów z chatbotami bazującymi na wizerunku belgijskich celebrytów. 

W praktyce zawodowej AI przyczynia się do niszczenia całych segmentów sektora, takich jak dubbing, praca głosem, reklama i audiobooki, prowadząc bezpośrednio do utraty dochodów wykonawców. Inne problemy to ryzykowne interfejsy AI w procesie rekrutacji (dostęp do zatrudnienia), nadużycia nagrań typu self-tapes (gdzie tworzone są duże zestawy danych, często nieuregulowane pod względem możliwości ich dalszego użycia) oraz wzrost żądań wykonywania skanów biometrycznych na planie. Najważniejszym problemem pozostaje utrata kontroli nad własnym głosem, wizerunkiem i podobieństwem. Murphy wyraziła uznanie dla propozycji prezydencji duńskiej dotyczącej wprowadzenia prawa podobnego do praw autorskich do wizerunku i podobieństwa jako rozwiązania. 

Związki zrzeszające wykonawców, aby przeciwdziałać tym zagrożeniom, stawiają na rokowania zbiorowe (collective bargaining) jako najlepsze narzędzie. Wśród kluczowych postulatów znajdują się: ochrona ludzkiej kreatywności i artyzmu, zasada świadomej zgody na użycie AI oraz dążenie do stosowania bezpiecznej i etycznej AI. Jako pozytywny przykład wskazano wytyczne Netflixa, które, wynikając z układów zbiorowych, podkreślają, że „zasadnicze znaczenie ma odpowiedzialne działanie przy stosowaniu generatywnych przepływów pracy”. 

AI Office i Pakt AI 

Instytucjonalną odpowiedzią na wyzwania regulacyjne i wdrożeniowe związane ze sztuczną inteligencją (AI) jest Europejskie Biuro ds. Sztucznej Inteligencji (European AI Office – AIO), powołane w ramach Komisji Europejskiej jako centrum wiedzy eksperckiej w całej Unii. Biuro stanowi fundament jednolitego europejskiego systemu zarządzania AI, a jego główną rolą jest promowanie rozwoju i wdrażania rozwiązań AI, które przynoszą korzyści społeczne i gospodarcze. Biuro odgrywa kluczową rolę we wdrażaniu Aktu o Sztucznej Inteligencji (AI Act), w szczególności w zakresie modeli AI ogólnego przeznaczenia (GPAI). W listopadzie 2025 r. Komisja zaproponowała nawet ukierunkowane zmiany do AI Act, których celem jest wzmocnienie uprawnień Biura i scentralizowanie nadzoru nad systemami AI zbudowanymi na modelach GPAI. W ramach swoich zadań AIO wykorzystuje swoją wiedzę ekspercką, aby przyczyniać się do spójnego stosowania AI Act w państwach członkowskich, opracowywać narzędzia i metodologie do oceny modeli AI, sporządzać wzorcowe kodeksy postępowania oraz monitorować zgodność. 

Równolegle, Komisja Europejska promuje Pakt AI (AI Pact), inicjatywę mającą na celu zachęcenie i wsparcie organizacji w planowaniu wdrożenia środków wynikających z AI Act. Choć AI Act wszedł w życie 1 sierpnia 2024 r., wymogi dotyczące systemów AI wysokiego ryzyka zaczną w pełni obowiązywać dopiero po okresie przejściowym. Pakt AI został zbudowany na dwóch filarach: Pierwszy filar (Pillar I) to platforma wymiany doświadczeń i wiedzy, otwarta dla wszystkich interesariuszy, w tym przedsiębiorstw, organizacji non-profit i środowisk akademickich. Drugi filar (Pillar II) ma na celu ułatwienie i promowanie dobrowolnych zobowiązań (pledges) ze strony firm (dostawców i użytkowników systemów AI), mających na celu wczesne wdrożenie kluczowych wymogów AI Act. Zobowiązania te, które nie są prawnie wiążące, wzywają firmy do podjęcia co najmniej trzech działań, w tym przyjęcia strategii zarządzania AI, identyfikacji systemów prawdopodobnie sklasyfikowanych jako wysokiego ryzyka oraz promowania świadomości i umiejętności w zakresie etycznego i odpowiedzialnego rozwoju AI wśród personelu. Do 25 września 2024 r. zobowiązania te podpisało ponad 230 firm. Uczestniczące firmy zostały zaproszone do publicznego złożenia sprawozdania z postępów na temat wypełnienia tych zobowiązań podczas wydarzenia AI Pact w dniu 15 grudnia. SSDC LP aktywnie angażuje się w ten dialog, mając na uwadze wpływ generatywnej sztucznej inteligencji na warunki pracy i głos aktorów, jak omówiono na spotkaniu. 

Spotkanie SSDC LP z 15 grudnia 2025 r. potwierdziło, że sektor występów na żywo stoi w obliczu złożonych i wzajemnie powiązanych wyzwań, w szczególności w kontekście szybkiej transformacji cyfrowej, ryzyka klimatycznego i potrzeby zapewnienia godnych warunków pracy (jak podkreślono w kontekście Karty Artystów UE i ESSPASS). Aktywny udział ZZAP i innych przedstawicieli organizacji pracowniczych umożliwia skuteczne kształtowanie europejskich ram politycznych, zwłaszcza w obszarach krytycznych dla aktorów, takich jak ochrona głosu przed nadużyciem AI oraz mobilność transgraniczna. Nowe inicjatywy, takie jak AgoraEU, dają nadzieję na bardziej ukierunkowane wsparcie dla sektora kulturalnego w kolejnych latach. 

Oficjalne stanowisko Związku Zawodowego Aktorów Polskich w sprawie korzystania z technologii w celu modyfikacji wizerunku i głosu aktorek i aktorów (w tym również technologii generatywnej sztucznej inteligencji).

„Związek Zawodowy Aktorów Polskich uczula całe środowisko audiowizualne, że proponowane w umowach zgody „na drobne, techniczne modyfikacje, np. zamiana stroju aktora, alternatywna wersja sceny, itp.”, które „mają ułatwić sprawną realizację projektów zgodnie z nowymi standardami klienta” w bardzo krótkim czasie mogą doprowadzić do zastępowalności pracy aktorów i wszystkich innych osób związanych z rynkiem audiowizualnym – wytworem sztucznej inteligencji. Dziś, gdy klient chce aktora w nowym kostiumie, musi zorganizować dodatkowy dzień zdjęciowy. Jeśli będziemy wyrażać zgodę na tego rodzaju zapisy, AI w bardzo krótkim czasie może odebrać nam pracę.”

Pełna treść stanowiska: TUTAJ

Kapituła w składzie:  Anna Grycewicz, Małgorzata Lipmann, Wojciech Jaworski, Anna Kuc, Przemysław Furdak, Anna Matysiak, Marcin Radomski, Magdalena Juszczyk, Maciej Ulewicz wybrała nominowanych do historycznej, pierwszej nagrody Związku Zawodowego Aktorów Polskich PULSAR w 4 kategoriach!

INSPIRUJĄCA AKTORKA NA EKRANIE
Adamska Aleksandra – serial Skazana, reż. Bartosz Konopka, główna scenarzystka: Karolina Szymczyk-Majchrzak
Niezwykła energia i determinacja krążąca w postaci, która mimo przeciwności losu, walczy i idzie do przodu, zdobywając natychmiast sympatię i empatię publiczności. Niesamowity balans na granicy szarży uwieńczony pełnym sukcesem aktorskim. To przykład odwagi i niezwykłej mocy aktorskiej, która przypomina, że każda, nawet najmniejsza rola, może stać się początkiem wielkiej historii.
Giegżno Matylda – film Światłoczuła, reż. Tadeusz Śliwa, scenariusz: Tomasz Klimala, Hanna Węsierska
Jej bohaterka uczy patrzenia na świat sercem i wyobraźnią, prowokując siebie i widza do patrzenia inaczej, do wyłapywania detali i emocji, które zwykle umykają spojrzeniu. Matylda Giegżno tworzy postać pełną subtelnej wrażliwości i siły, której każdy gest, reakcja i spojrzenie emanują autentycznością i niezwykłą empatią.
Pankiewicz Maja – film Innego końca nie będzie, reż. Monika Majorek, scenariusz: Monika Majorek
Jej bohaterka emanuje odwagą rodzącą się w konfrontacji z bólem i stratą, a postać przepiękna w swej sile połączonej z delikatnością staje się autentycznym świadectwem radzenia sobie z traumą i wyzwaniami życia. Wciągająca, przenikliwa, pełna empatii kreacja pozwala widzowi znaleźć się w jej myślach i przeżywać te same pytania oraz wątpliwości, inspirując do odkrywania wewnętrznej siły i dojrzałości w obliczu nieodwracalnych strat.
Wągrocka Masza – Serial Matki Pingwinów, reż. Klara Kochańska-Bajon i Jagoda Szelc, scenariusz: Klara Kochańska-Bajon, Dorota Trzaska, Nina Lewandowska
Za pokazanie, że twardzielkę można zagrać bez sztampy – jako wojowniczkę, ale przede wszystkim matkę: wrażliwą, zagubioną i uczącą się akceptacji. Za wydobycie z postaci siły i kruchości, ukazanie trudności w okazywaniu uczuć i pogodzeniu się z rzeczywistością. Kreacja, która staje się poruszającą opowieścią o dojrzewaniu do zgody na inność.
Wypych Barbara – Serial Matki Pingwinów, reż. Klara Kochańska-Bajon i Jagoda Szelc, scenariusz: Klara Kochańska-Bajon, Dorota Trzaska, Nina Lewandowska
Za niezwykła ewolucję bohaterki w percepcji widzów, za niezwykła umiejętność przekształcenia postaci z groteskowej w mieniącą się wieloma odcieniami i niuansami, godną sympatii, solidarności i współczucia. Wspaniała, czuła, nieprzerysowana kreacja.


INSPIRUJĄCY AKTOR NA EKRANIE
Deklewa Bartłomiej – film Światłoczuła, reż. Tadeusz Śliwa, scenariusz: Tomasz Klimala, Hanna Węsierska
Niezwykła wrażliwość i autentyczność postaci, która zdobywa zaufanie głównej bohaterki i razem z widzem odkrywa wartości życia „niewidoczne dla oczu”. Za mistrzowską powściągliwość w wyrażaniu emocji, subtelność gestu i czułe, nienachalne męskie ramie – bohatera, którego opiekuńczość i delikatne uczucia tworzą dyskretną, a zarazem głęboką przemianę postaci. Kreacja pełna empatii, emocjonalnej mocy i poetyki, która angażuje widza i pozostaje w pamięci jako prawdziwie ludzka.
Dorociński Marcin – film Minghun, reż. Jan P. Matuszyński, scenariusz: Grzegorz Łoszewski
Niewyobrażalny ból zamknięty w czułej i przejmującej ascezie aktorskiej. Za tak wiele tak kameralnymi środkami. Lęk, ból, fascynacja, ciekawość, akceptacja, harmonia – ogrom emocji i stanów w imponująco skromnej a dotkliwej interpretacji. Jego postać inspiruje wiarygodnością, głębią i prostotą w najlepszym tego słowa znaczeniu.
Paczesny Artur– film Tyle co nic, reż. Grzegorz Dębowski, scenariusz: Grzegorz Dębowski
Za niezwykłą autentyczność i nieugiętą determinację. Za umiejętność połączenia buntu, nieustępliwości i subtelnej wrażliwości w postać, która inspiruje do odwagi. Za każdy gest i decyzję, które emanują mocą, ucząc stawiania granic i działania w zgodzie ze sobą. Kreacja pełna energii, autentyczności i emocjonalnej siły, pozostająca w pamięci jako niezapomniany, inspirujący portret człowieka, którego nie da się zignorować.
Simlat Łukasz  – film Sezony, reż. Michał Grzybowski, scenariusz: Tomasz Walesiak, Michał Grzybowski
Za niezwykłą autentyczność i szczerość w kreacji aktora rozdartego między sceną a codziennością, który stawia czoła własnym słabościom i walce ze sobą. Za mistrzowskie ukazanie dylematu bohatera, który jednocześnie żyje w rolach scenicznych i poza nimi, irytuje, wzrusza i budzi nadzieję, że w końcu się podniesie. Kreacja pełna prawdy, odwagi i emocjonalnej głębi, która inspiruje do odkrywania człowieka w całej jego bezbronności i spotkania z widzem w najczystszej formie aktorstwa.
Świeżewski Julian – film Biała Odwaga, reż. Marcin Koszałka, Łukasz M. Maciejewski, Marcin Koszałka
Za wręcz namacalną prawość i szlachetność bijącą z postaci, za niesamowitą a subtelną umiejętność wydobycia drugoplanowego bohatera do pełnoprawnego protagonisty. Bezdyskusyjnie inspirujący.

INSPIRUJĄCY DEBIUT NA EKRANIE
Chabiera Zofia – film To nie mój film, reż. Maria Zbąska, scenariusz: Maria Zbąska
Od pierwszej chwili jest swoją bohaterką. Zero sztuczności, zero chęci „zagrania” – czysta prawda i naturalność. Jej postać niesie film, wciąga widza w świat wypalenia i trudnej relacji dwojga zakochanych. Chabiera utrzymuje uwagę widza od początku do końca, nadając historii szczerość i głębię.
Karnkowska Klementyna – film Innego końca nie będzie, reż. Monika Majorek, scenariusz: Monika Majorek.Za kreację pełną naturalności i świeżości, w której młodość spotyka się z dojrzałością. Bohaterka Klementyny emanuje energią, wdziękiem i emocjonalną szczerością, wyróżniając się w każdej scenie. Zadaje pytania i szuka odpowiedzi, pokazując, że w cieniu rodzinnych napięć można pozostać otwartym na dialog i próbę porozumienia. Ta rola daje widzom nadzieję.
Polaczek Julia – film Lany poniedziałek, reż. Justyna Mytnik, scenariusz: Justyna Mytnik, Rosanna Hall, Monika Dembińska.
Swoją debiutancką rolą Klary z odwagą i głęboką prawdą porusza trudny temat, nie tracąc przy tym wdzięku i młodzieńczości postaci. Charyzmatyczna i intrygująca, zbudowała postać, w której wewnętrzna siła płynnie splata się z czystą wrażliwością. Ta równowaga subtelności i wyrazistości sprawia, że jej kreacja porusza i inspiruje swoją prawdą.
Smyrgała Angelika – film Utrata równowagi, reż. Korek Bojanowski, scenariusz: Korek Bojanowski i Katia Priwieziencew.
W roli Anki pokazuje niezwykłą swobodę i świeżość gry. Rola drugoplanowa nie stanowi dla niej przeszkody, by w krótkim czasie pokazać całe spektrum emocji, od dumy i radości, przez zazdrość, aż po rozpacz, w sposób subtelny, prawdziwy i wciągający. Każdy gest, spojrzenie i niuans przykuwa uwagę widza, nie pozwalając o sobie zapomnieć. Kreacja pełna magnetyzmu – debiut, który inspiruje i elektryzuje ekran.
Stasiewicz Alicja – film Wariaci, reż. Jan Jakub Kolski, scenariusz: Jan Jakub Kolski.
Za radość życia, organiczną niewinność i pozytywnie hultajską energię postaci w warunkach nie sprzyjającej rzeczywistości. Naturalna prawda, radość istnienia i autentyzm to wielkie atuty tej kreacji. Alicja buduje postać prostymi środkami, bez zbędnych ozdobników – i właśnie w tym tkwi siła. To świeżość i energia z zupełnie innego świata.

WSPIERAJĄCA REŻYSERKA OBSADY
Uzasadnienie zbiorcze, na podstawie zgłoszeń otrzymanych od środowiska: Nominowane w tej kategorii reżyserki obsady wyróżniają się niezwykłym wyczuciem, profesjonalizmem i uważnością na potrzeby aktorów, tworząc bezpieczną i twórczą atmosferę podczas castingów. Dzięki empatii, otwartości i partnerskiemu podejściu stają się nieocenionym wsparciem dla twórców i aktorów.
Gruber Aleksandra
Gryciuk – Krzywda Katarzyna
Kownacka Marta
Krajnik Paulina
Lebik Nadia

Z dumą ogłaszamy otwarcie naboru do pierwszej edycji Nagród Związku Zawodowego Aktorów Polskich (ZZAP) – wyjątkowego wyróżnienia, które powstało z potrzeby środowiska, dla środowiska!

Od 1 do 20 lipca 2025 roku każdy może zgłosić swoje propozycje nominacji za pomocą specjalnego formularza – https://bit.ly/44sSiVp. Nominowane mogą być również osoby spoza ZZAP.

Po tym czasie wybrana wewnętrznie Kapituła zdecyduje o wyborze 5 nominacji w każdej z kategorii, a decydujący głos należeć będzie do członkiń i członków ZZAP, którzy w głosowaniu online w terminie 25 sierpnia – 10 września 2025 r. wyłonią laureatki i laureatów.

Wręczenie nagród odbędzie się podczas uroczystej Gali ZZAP, 23 września 2025 roku w Hotelu Mercure w Gdyni, w ramach 50. edycji Festiwalu Polskich Filmów Fabularnych.

Kategorie Nagród ZZAP 2025:

1. Inspirująca aktorka na ekranie
2. Inspirujący aktor na ekranie
3. Inspirujący debiut aktorski
4. Wspierająca reżyserka obsady / Wspierający reżyser obsady

To wyróżnienia dla osób, których ekranowa obecność miała prawdziwą siłę oddziaływania – nie tylko artystyczną, ale też ludzką. To nagroda również dla tych, którzy swoją pracą budują jakość, równość, szacunek i solidarność w naszej branży.

REGULAMIN NAGRODY ZZAP 2025

MAMY TO! ZASADY PRACY PRZY PRODUKCJACH FILMOWYCH I SERIALOWYCH PODPISANE!
 

Po trzech latach rozmów, kilkanaście najważniejszych organizacji działających na polskim rynku audiowizualnym podpisało 6 maja 2025 roku porozumienie rekomendujące „Zasady Pracy Przy Produkcjach Filmowych i Serialowych”.

Podpisanie porozumienia rekomendującego „Zasady pracy przy produkcjach filmowych i serialowych” jest przełomowym krokiem w kierunku poprawy warunków pracy w branży audiowizualnej. Związek Zawodowy Aktorów Polskich był jednym z sygnatariuszy tego ważnego dokumentu, reprezentowała nas Wiceprzewodnicząca ZG – Anna Grycewicz.

To wiekopomne wydarzenie pokazało, że współpraca różnych środowisk zawodowych ma realną siłę sprawczą i może prowadzić do konkretnych, pozytywnych zmian.

Warto pamiętać, że jako Związek Zawodowy Aktorów Polskich prowadzimy nieustanną, często niewidoczną na co dzień pracę – tworzenie jednego dokumentu to nierzadko efekt wielu lat zakulisowych działań: rozmów, spotkań, negocjacji i konsekwentnego budowania dialogu – dlatego, zanim pojawi się pytanie „co daje mi Związek?”, warto dostrzec wysiłek, jaki stoi za każdą realną zmianą.

Sygnatariusze Porozumienia:

Gildia Montażu i Postprodukcji GMP
Gildia Polskich Charakteryzatorów
Gildia Polskich Reżyserek i Reżyserów Obsady
Gildia Scenarzystów Polskich
Krajowa Izba Producentów Audiowizualnych
Polska Gildia Producentów
Polskie Stowarzyszenie Montażystów PSM
Stowarzyszenie Autorek i Autorów Zdjęć Filmowych (PSC)
Stowarzyszenie Filmowców Polskich SFP
Stowarzyszenie Twórczyń Filmowych
Związek Zawodowy Aktorów Polskich
Związek Zawodowy Filmowców ZZF
Związek Zawodowy – Gildia Reżyserów Polskich

– Podziękowania dla nas wszystkich i dla Was wszystkich, którzy pracowaliśmy nad tym dokumentem. Witek ukłony dla Ciebie. Pamiętam pierwsze rozmowy nad tym dokumentem. Wiele się od tego czasu zmieniło. To przede wszystkim pokazuje, że jesteśmy jedną ekipą i myślę, że to jest najważniejsze. Szanujmy wzajemnie swoją pracę, a będzie dobrze. Działajmy we wspólnym celu! Dziękuję! – mówiła Anna Grycewicz, Wiceprzewodnicząca Związku Zawodowego Aktorów Polskich.

– Jestem bardzo szczęśliwy, bo zapisy, które zawarliśmy wspólnie w „Zasadach Pracy Przy Produkcjach Filmowych i Serialowych” są dla nas niezwykle ważne. Ze względu na specyfikę tego zawodu, wielu filmowców pracuje na umowach cywilnoprawnych, które nie dają takiej ochrony pracownikom jak umowy o pracę. Kochamy robić filmy, ale kochamy też nasze rodzimy, przyjaciół i czas wolny, który możemy z nim spędzać. To porozumienie, szanujące nasze wzajemne potrzeby, pozwoli nam osiągnąć równowagę między naszym życiem zawodowym i prywatnym. Dziękuję wszystkim za merytoryczne rozmowy, które spuentowały się w tym dokumencie. To ogromny sukces całego środowiska filmowego – mówił Witold Płóciennik, przewodniczący Zarządu Związku Zawodowego Filmowców oraz inicjator powstania „Zasad Pracy Przy Produkcjach Filmowych i Serialowych”.

POBIERZ DOKUMENT

fot. Wojciech Olkuśnik / SFP
 

To dopiero początek. Razem możemy więcej!

NOWE WŁADZE KRAJOWE ZZAP!

Mamy to!  14 kwietnia 2025 roku w Warszawie odbyło się Walne Zebranie Delegatów Związku Zawodowego Aktorów Polskich.
Delegatki i Delegaci z całego kraju dokonali wyboru nowych Władz Krajowych ZZAP na kadencję 2025–2029.

To symboliczne i rzeczywiste nowe otwarcie – czas zmian, które, mamy nadzieję, jeszcze bardziej umocnią nasz Związek i pozwolą mu jeszcze skuteczniej działać na rzecz środowiska aktorskiego.

 Dziękujemy wszystkim Delegatom i Delegatkom za udział, energię i zaufanie!

Poniżej prezentujemy skład nowo wybranych władz:
 Przewodniczący Zarządu Głównego: Robert Gulaczyk

 Członkowie/Członkinie Zarządu Głównego:
– Konrad Michalak
– Kazimierz Wysota
– Anna Grycewicz
– Łukasz Gosławski
– Chrystian Talik
– Karol Kadłubiec
– Małgorzata Lipmann
– Agata Sobota
– Sławomir Głazek
– Wojciech Jaworski
– Tomasz Kuliberda

 Członkowie/Członkinie Krajowej Komisji Rewizyjnej:
– Maksymilian Rogacki
– Maciej Mydlak
– Aleksandra Bożek
– Anna Lobedan
– Adam Hajduczenia

Pragniemy również ogromnie podziękować osobom, które przez ostatnie lata pełniły najważniejsze funkcje w ZZAP, a nie zdecydowały się kandydować ponownie, są to: Anna Toporski, Paweł Lipnicki oraz Maja Barełkowska.
 

Razem budujemy silny ZZAP! 
 

fot. Marcin Wziontek

W dniach 9 –10 grudnia w Muzeum Chopina przy Narodowym Instytucie Fryderyka Chopina w Warszawie odbyło się międzynarodowe seminarium z cyklu „Live Performance Capacity Building”, poświęcone zagadnieniu sztucznej inteligencji (AI). Spotkanie zorganizowane zostało przez UNI global union we współpracy z Pearle* Live Performance Europe oraz FIA – International Federation of Actors, ze wsparciem Unii Europejskiej.

W wydarzeniu uczestniczyli przedstawiciele związków zawodowych i organizacji branżowych zrzeszających artystów, a także innych pracowników kultury, działających w całej Europie, tzw. partnerów społecznych. ZZAP reprezentowali wiceprzewodniczący Zarządu Głównego Konrad Michalak oraz koordynatorka kreatywna projektów Julia Hoczyk.

Seminarium składało się z kilku modułów. Na pierwszy dzień złożyły się prezentacje o charakterze teoretyczno-prawnym, niepozbawione jednak odniesień do praktyki. Agnieszka Paczyńska, badaczka współpracująca z FIA w kontekście dialogu społecznego, zaprezentowała najważniejsze elementy i wnioski z raportu „AI unplugged: the perspective of the live performance sector”. Kluczowa dla całego wydarzenia była zawarta także w powyższym tekście definicja sztucznej inteligencji według OECD (Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju):

„System sztucznej to jako system maszynowy, który dla celów jawnych lub ukrytych dokonuje wniosków na podstawie otrzymanych danych wejściowych (tzw. input), w jaki sposób generować dane wyjściowe (tzw. output), takie jak prognozy, treści, zalecenia lub decyzje, które mogą wpływać na środowisko fizyczne lub wirtualne. Różne systemy sztucznej inteligencji różnią się poziomem autonomii i zdolności adaptacyjnych po wdrożeniu”.

W raporcie znalazło się:

· krótkie zestawienie możliwych zastosowań sztucznej inteligencji w sektorze sztuk performatywnych; zarysowanie pola prawnego w odniesieniu do AI, w tym takich zagadnień jak trenowanie modeli sztucznej inteligencji, transparentność i wynagrodzenie;

· dotychczasowe stanowiska partnerów społecznych w sprawie AI w kulturze i sztuce (dokumenty i rekomendacje);

· możliwości zastosowania sztucznej inteligencji w tym obszarze;

· ryzyka związane z ekspansją sztucznej inteligencji ryzyka;

· wnioski i rekomendacje na przyszłość, z zaznaczeniem, że AI ACT to unijne rozporządzenie, które jest początkiem drogi w stronę regulacji związanych ze sztuczną inteligencja w sektorze kultury i sztuki w Europie, a nie jej końcem.

Wątek regulacji prawnych, możliwości i zagrożeń związanych z wykorzystaniem sztucznej inteligencji w sektorze kreatywnym kontynuowała prawniczka Gabriela Kadlecová w niezwykle kompleksowym i całościowym wystąpieniu „Legal impacts of AI in the live performance sector”. W swojej prezentacji przedstawiła najważniejsze narzędzia AI wykorzystywane zarówno w sektorze kultury i sztuki, jak i powszechnie. Omówiła także ryzyka z nimi związane oraz to, w jaki sposób AI ACT oraz AI Liability Directive (dyrektywa UE dotycząca odpowiedzialności za błędy AI) i kolejne regulacje będą starały się im zapobiec. Przywołała przy tym obecne prawodawstwo na poziomie unijnym (mające odzwierciedlenie w legislacji poszczególnych krajów), które można odnieść do AI, jak m.in.

· regulacje prawne w zakresie prawa autorskiego i własności intelektualnej

· prawa osobiste

· ochrona danych osobowych

· prawo pracy

· zapobiegania dyskryminacji

Zestawiała je z planowanymi w tych zakresach regulacjami na poziomie unijnym, które będą wdrażane w latach 2025–2027 oprócz podstawowych aktów prawnych związanych bezpośrednio z AI.

Prelegentka przedstawiła też systemy i praktyki AI w podziale na kilka kategorii: zakazane, stwarzające wysokie ryzyko, ogólnego zastosowania oraz inne. Wszystkie z nich, poza, co jasne, pierwszym, odnosiła do istniejących i planowanych regulacji prawnych na poziomie unijnym. Dla przykładu AI ogólnego zastosowania, czyli m.in. ChatGPT, Midjourney i Gemini będą dozwolone pod warunkiem:

· prowadzenia dokumentacji technicznej;

· zgodności z dyrektywą o prawach autorskich;

· zapobiegania generowaniu nielegalnych treści;

· publikowania informacji o treściach na których dany system został przeszkolony.

Ma to zostać uregulowane poprzez zasady transparentności, bezpieczeństwa i uczciwości/ rzetelności (fairness), nad których wdrożeniem od sierpnia 2025 pracuje European AI Office. Omówiła także kwestię dotyczącą możliwego wykorzystania pracy twórczej poszczególnych osób do trenowania modeli AI, z przywołaniem tzw. text and data mining, czyli wyjątku dotyczącego eksploracji tekstów i danych. Wyjątek obowiązuje tylko wtedy, gdy nie zostało to wyraźnie zastrzeżone przez podmioty praw i gdy dzieje się to w odpowiedni sposób (zgodnie z dyrektywą DSM). Przytoczyła możliwe kontrowersje i implikacje prawne dotyczące powyższego wyjątku i dotychczasowe działania wybranych organizacji społecznych i artystów na tym polu. Zaprezentowała możliwe, jeszcze nieuregulowane metody, za pomocą których można wyrazić swój sprzeciw wobec powyższego wyjątku (jest to tzw. opcja opt-out), a także sprawdzić, czy nasze prace zostały wykorzystane do trenowania sztucznej inteligencji. W wystąpieniu Kadlecovej, podobnie jak wcześniej w raporcie Paczyńskiej i w otwartej dyskusji uczestników wydarzenia, pojawiły się kwestie związane z oznaczaniem dzieł zrealizowanych z użyciem sztucznej inteligencji (w tym – stopnia jej wykorzystania).

Podobne zagadnienia powróciły kolejnego dnia podczas porannej prezentacji z NTGent w Belgii oraz panelu z udziałem artystów, którzy w swojej pracy korzystają z narzędzi AI. W dyskusji prowadzonej przez Dearbhal Murphy, zastępczynię sekretarza generalnego FIA, wzięli udział:

· Marius Steffens, realizator światła i menedżer projektów, związany z Chauvet lighting oraz największym związkiem zawodowym w Niemczech – ver.di;

· Bertalan Temesi, muzyk z Węgier, należący do MZTSZ (Związku Węgierskich Muzyków i Tancerzy);

· dwójka choreografów i tancerzy: Zuzanna Kasprzyk z Polski i Alexander Quetell z Niemiec, związany z niemieckim związkiem artystów scenicznych GDBA.

Paneliści podzielili się swoim zróżnicowanym doświadczeniem dotyczącym pracy z AI – od pierwszego kontaktu z narzędziami sztucznej inteligencji do świadomej z nimi pracy, np. w celu jej przyspieszenia i zwiększenia efektywności, tam, gdzie nie jest wymagana kreatywność, aż po realizacje spektakli z wykorzystaniem AI. Swoimi zmaganiami twórczymi w ostatnim aspekcie podzieliła się Zuzanna Kasprzyk, która w 2023 wspólnie z Andrzejem Molendą i Pawłem Gralą przygotowała spektakl „CyberWill” z użyciem ChataGPT jako jednego z wirtualnych performerów. Okazało się, że nie jest to narzędzie idealne, a co więcej, podszyte wieloma uprzedzeniami. Kwestie możliwych zagrożeń związanych ze stereotypizacją, choćby płciową, czy rasową, pojawiały się także w wystąpieniach dzień wcześniej. Warto więc zaznaczyć, że obecnie narzędzia AI nie są pod tym względem transparentne i planowane przepisy prawa mają to zmienić. Wszystko zależy od tego, na jakich danych i w jaki sposób trenowane są dane modele sztucznej inteligencji.

Podkreślano także szybkie starzenie się kolejnych wersji poszczególnych programów/narzędzi, a tym samym konieczność aktualizacji prac wykonanych przy wykorzystaniu wersji wcześniejszych. Choreograf Alexander Quetell zaproponował uczestnikom krótkie ćwiczenia, które pozwoliły na własnym ciele zrozumieć wciąż (na szczęście!) istniejącą przewagę człowieka nad AI, związaną z tzw. czuciem głębokim (propriocepcją) i somatycznym odbiorem świata.

W dalszej części spotkania odbyła się dyskusja panelowa na temat wpływu sztucznej inteligencji na zadania administracyjne, komunikację, marketing itp. Na dyskusję złożyły się prezentacje Tiny Lorenz kierowniczka Department Artistic Research & Development „Hertzlab” ZKM | Center for Art and Media w Karlsruhe, Siny Schmidt, koordynatorki projektu „Smart Theater Service”z DBV (Deutscher Bühnenverein reprezentujący ponad 400 teatrów i zespołów teatralnych, baletowych oraz orkiestr w Niemczech), Katrijn De Wit, kierowniczka komunikacji i marketing z DeSingel arts venuew Antwerpii. Towarzyszyła im rozmowa między prelegentkami, a całość poprowadziła Anita Debaere, dyrektorka Pearle*. Podczas panelu można było dowiedzieć się bardzo szczegółowo, w jaki sposób narzędzia AI mogą usprawnić pracę badawczą i administracyjną, poprzez tworzenie zintegrowanych systemów baz danych i współdzielonych procesów pracy. Dzięki temu poszczególne działy w instytucjach teatralnych, nowoczesnych centrach kultury i sztuki itp. nie zostają zostawione same z poszczególnymi projektami i problemami. Każdy aspekt działalności instytucji zostaje wpisany w całościowy i zespołowy proces pracy na jej rzecz, również w kontekście projektowania treści cyfrowych. Co ważne, w procesie tym uwzględnione jest także szeroko zakrojone myślenie o publiczności, badanie jej nawyków, przyzwyczajeń, sposobów zachowania zarówno w środowisku realnym – w instytucji, jak i wirtualnym – na stronie internetowej, czy w aplikacji. Warto jednak podkreślić, że tak duże zmiany nie zachodzą z dnia na dzień – dla przykładu w DeSingel, proces transformacji cyfrowej całej organizacji zajął 10 lat i wciąż, w mniejszym zakresie, jest kontynuowany.

*** Seminarium w Warszawie było jednym ze stałego cyklu międzynarodowych seminariów dotyczących sektora sztuk performatywnych. Kolejne spotkanie zaplanowane jest w przyszłym roku i w ostatniej części spotkania uczestnicy mogli zgłosić swoje propozycje tematyczne związane z wyłonionymi wcześniej w ankiecie obszarami.

Artystycznym finałem wydarzenia był recital fortepianowy w wykonaniu Krzysztofa Wiercińskiego.

22 października 2024 r. w cyklu debat przed nadchodzącym współKongresem Kultury odbyła się debata on-line poświęcona ustawie o zabezpieczeniu społecznym osób wykonujących zawód artystyczny. Uczestniczyli w niej Maciej Dydo i Adrianna Szubielska-Malińska z Departamentu Prawa Autorskiego i Filmu Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego, opiekuni procesu legislacyjnego tej ustawy. Spotkanie poprowadziła Marta Miłoszewska z Gildii Polskich Reżyserek i Reżyserów Teatralnych.

W pierwszej części przedstawiciele DPAiF zaprezentowali kluczowe założenia projektu, w drugiej aktywni uczestnicy debaty na ZOOM-ie, reprezentujący szeroko rozumiane środowisko artystyczne, mogli zadawać pytania.

Najważniejsze założenia projektu ustawy:

1. Punktem wyjścia dla ustawy stał się raport Policzone i policzeni. Artyści, twórcy i wykonawcy w Polsce 2024, zrealizowany przez zespół pod kierunkiem prof. Doroty Ilczuk i Anny Karpińskiej z Uniwersytetu SWPS w Warszawie. Wedle zebranych danych środowisko artystów, artystek, twórców, twórczyń oraz wykonawców i wykonawczyń w Polsce liczy ok. 62,4 tys. osób. Z tej grupy ok. 69% ma dochody poniżej średniego wynagrodzenia w Polsce, 30% – poniżej wynagrodzenia minimalnego. Tylko 8% osób zatrudnionych jest w oparciu o umowę o pracę na czas nieokreślony, aż 51% – w oparciu o umowy o dzieło i zlecenia.

 

2. Ustawa będzie miała na celu „wpięcie” do systemu ubezpieczeń społecznych i zdrowotnych tych artystów, którzy do tej pory nie mieli takiej możliwości, osiągane dochody nie pozwalały im bowiem na dobrowolne ubezpieczenie. Ustawa ma zasypać tę systemową lukę. Wedle szacunków MKiDN obejmie ona połowę wszystkich artystów pracujących w Polsce, czyli ponad 30 tys. osób.

 

3. Artyści zyskają:

• zasiłki chorobowe (L4)
• zasiłki macierzyńskie i tacierzyńskie
• rentę z tytułu niezdolności do pracy
• prawo do emerytury

 

4. Uprawnione do skorzystania z dopłat do ubezpieczeń społecznych i zdrowotnych będą wszystkie osoby, które i spełnią określone kryteria dochodowe, podane już podczas konferencji prasowej ministry Hanny Wróblewskiej, a wcześniej uzyskają status artysty zawodowego. W 2025 r. będzie to 5832,50 zł brutto, od 2026 r. – 6337,50 zł, znacząco więcej, ponieważ zmieni się sposób naliczania płacy minimalnej, która odtąd będzie wynosiła 55% średniego wynagrodzenia w Polsce.

 

5. Ustawodawcy biorą pod uwagę ogromne zróżnicowanie dochodów indywidualnych artystów i artystek w stosunku rocznym i kilkuletnim, dlatego kryterium dla dopłat do ubezpieczenia będzie dochód z ostatnich 3 lat. Będzie to dochód całościowy, dotyczący także pracy zarobkowej, która nie jest pracą artystyczną. W przypadku, gdy dochód osiągany jest wyłącznie z tytułu umów o dzieło i osoba spełnia kryteria dochodowe, dopłata do ubezpieczenia wynosić będzie 100%.

 

6. Przyznawaniem statusu będą zajmować się Komisje Opiniujące, działające w ramach nowo powołanego Instytutu Artysty Zawodowego (IAZ) w strukturach MKiDN. W skład Komisji Opiniujących wejdą przedstawiciele środowisk twórczych i artystycznych (90 osób) oraz przedstawiciele MKiDN, Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej i ZUS (24 osoby). Z tej puli będą wyłaniane 3-osobowe zespoły, które będą podejmowały decyzje o przyznaniu statusu artysty. Co ważne, decyzje te będą dotyczyły jedynie wykonywanego zawodu (w ciągu ostatnich 3 lat, dorobek twórczy jako weryfikator) i wynikających z tego faktu systemowych uprawnień. Oceny nie będą miały charakteru merytoryczno-wartościującego, status artysty nie zastąpi więc certyfikatów stricte.

 

7. Status artysty zawodowego będzie przyznawany na okres 5 lat, po tym czasie będzie musiał zostać ponownie zweryfikowany. Po 10 latach status zostanie przyznany dożywotnio, ale beneficjenci ustawy będą musieli informować o każdej zmianie swojej sytuacji zawodowej. Ustawodawcy uwzględniają także: możliwość przerwy w wykonywaniu zawodu, nie większą jednak niż 5 lat; przerwę spowodowaną urlopem macierzyńskim i tacierzyńskim.

 

8. Od decyzji Komisji Opiniującej będzie przysługiwało odwołanie, zgodnie z trybem administracyjnym: do dyrektora IAZ, do MKiDN, a jeśli ta droga zawiedzie – do WSA (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego).

 

9. Projekt ustawy przewiduje także system jednorazowych zapomóg dla artystów i twórców w trudnej sytuacji materialnej.

 

10. Źródłem finansowania dopłaty do składek społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego będzie Fundusz Wsparcia Artystów Zawodowych. Środki pochodzić będą wyłącznie z budżetu państwa i reprezentanci DPAiF wyrażają nadzieję, że nie wpłynie to na zmniejszenie budżetu przeznaczonego na dotychczasową działalność MKiDN.

 

11. Szacowane koszty realizacji zobowiązań wynikających z ustawy w 2025 r. wynosić będą ok. 500 mln zł, z czego 290 mln zł – na dopłaty i zapomogi. Pozostała koszty będą związane z obsługą administracyjną.

 

12. Kalendarz prac nad projektem ustawy:

• listopad/grudzień 2024 r. – otwarte konsultacje społeczne
• styczeń 2025 – przesłanie projektu ustawy do uzgodnień międzyresortowych
• luty 2025 r. – wniesienie projektu do SKRM (Stałego Komitetu Rady Ministrów)
• I kwartał 2025 r. – przedłożenie projektu radzie Ministrów

 

Ważne! Uwagi do opublikowanego w projektu ustawy mogą zgłaszać wszystkie organizacje twórcze, również takie, do których DPAiF nie skieruje bezpośredniego zaproszenia do konsultacji. Są one również otwarte dla osób indywidualnych.

O dalszych pracach związanych z ustawą będziemy Was informować na bieżąco.

Osoby zainteresowane bardziej szczegółowymi informacjami zapraszamy do zapoznania się z zapisem debaty na profilu FB TRAFO w Szczecinie – gospodarza spotkania: https://fb.watch/vnGAxCyvJg/

 

 

 

 

Z niezwykłą satysfakcją dzielimy się informacją, że 14 sierpnia 2024 roku Prezydent RP Andrzej Duda podpisał ustawę z dnia 26 lipca 2024 r. o zmianie ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych, ustawy o ochronie baz danych oraz ustawy o zbiorowym zarządzaniu prawami autorskimi i prawami pokrewnymi.

Zwieńczyło to wieloletnie starania całego środowiska artystycznego, szczególnie zintensyfikowane w ciągu ostatnich kilku miesięcy w działaniach środowiskowej koalicji tantiemyzinternetu.pl, zainicjowanej przez SFP-ZAPA, w które aktywnie zaangażowany był od początku także Związek Zawodowy Aktorów Polskich.Oprócz tantiem z Internetu dla twórców (prawa do stosownego wynagrodzenia z tytułu publicznego udostępniania utworu w taki sposób, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i czasie przez siebie wybranym) ustawa reguluje także m.in. kwestie wynagrodzenia z tytułu reemitowania  utworów audiowizualnych. Wprowadzenie tych zapisów to ogromny sukces środowiska twórczego i kreatywnego w Polsce. Gratulujemy wszystkim, którzy walczyli o te zmiany!

Informacja prasowa na temat ustawy opublikowana przez kancelarię Prezydenta RP:

Celem ustawy jest zapewnienie spójności przepisów krajowych przepisami dyrektyw Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) z dnia 17 kwietnia 2019 r.:

1) dyrektywy 2019/789 ustanawiającej przepisy dotyczące wykonywania praw autorskich i praw pokrewnych mające zastosowanie do niektórych transmisji online prowadzonych przez organizacje radiowe i telewizyjne oraz do reemisji programów telewizyjnych i radiowych oraz zmieniającej dyrektywę Rady 93/83/EWG (Dz. Urz. UE L 130 z 17.05.2019, str. 82), oraz

2) dyrektywy 2019/790 w sprawie prawa autorskiego i praw pokrewnych na jednolitym rynku cyfrowym oraz zmiany dyrektyw 96/9/WE i 2001/29/WE (Dz. Urz. UE L 130 z 17.05.2019, str. 92).

Aby zrealizować wyżej wymieniony cel ustawodawca znowelizował ustawę z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych, ustawę z dnia 15 czerwca 2018 r. o zbiorowym zarządzaniu prawami autorskimi i prawami pokrewnymi oraz ustawę z dnia 27 lipca 2001 r. o ochronie baz danych.

W ustawie uregulowano kwestie związane m.in. z ujednoliceniem zasad licencjowania usług reemitowania utworów oraz rozpowszechnianiem programów radiowych i telewizyjnych udostępnionych w drodze wprowadzenia bezpośredniego. Wprowadzono także dozwolony użytek na potrzeby naukowe, dydaktyczne i zachowania zbiorów, rozszerzoną licencje zbiorową, nowe prawo pokrewne dla wydawców prasy oraz nową postać dozwolonego użytku baz danych objętych ustawą z dnia 27 lipca 2001 r. o ochronie baz danych. Ustawa wprowadza przepisy dookreślające konieczność zagwarantowania twórcom godziwego i odpowiedniego do zakresu udzielonego prawa, charakteru i zakresu korzystania oraz korzyści wynikających z korzystania z utworu wynagrodzenia. Współtwórcy utworu audiowizualnego oraz artyści wykonawcy będą uprawnieni m.in. do stosownego wynagrodzenia z tytułu publicznego udostępniania utworu w taki sposób, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i czasie przez siebie wybranym oraz stosownego wynagrodzenia z tytułu reemitowania utworu. W ustawie określono także, że artyści wykonawcy utworu literackiego, publicystycznego, naukowego, muzycznego lub słowno-

muzycznego, w tym artyści wykonawcy opracowania takiego utworu, będą uprawnieni do stosownego wynagrodzenia z tytułu publicznego udostępniania utrwalenia artystycznego wykonania w taki sposób, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i czasie przez siebie wybranym. Przepisy umożliwiają przeprowadzenie mediacji między wydawcami a platformami cyfrowymi w przedmiocie określenia wynagrodzenia. Organem właściwym dla przeprowadzenia tych mediacji będzie Prezes Urzędu Komunikacji Elektronicznej.

Ustawa co do zasady ma wejść w życie po upływie miesiąca od dnia ogłoszenia, z wyjątkiem art. 1 pkt 21, który wejdzie w życie po upływie 6 miesięcy od dnia ogłoszenia (jest to przepis określający, że artyści wykonawcy utworu literackiego, publicystycznego, naukowego, muzycznego lub słowno-muzycznego będą uprawnieni do stosownego wynagrodzenia z tytułu publicznego udostępniania utrwalenia artystycznego wykonania w taki sposób, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i czasie przez siebie wybranym).

W lipcu odbyło się wiele oficjalnych działań związanych z procesem legislacyjnym dotyczącym rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych oraz niektórych innych ustaw, miały one na celu dyskusję nad proponowanymi przez poszczególne gremia zawodowe oraz parlamentarzystów poprawkami do projektu. Poniżej prezentujemy zestawienie tych działań w porządku chronologicznym:

• 11 lipca w Senacie Rzeczypospolitej Polskiej (RP) odbyło się posiedzenie Komisji Kultury i Środków Przekazu. Była na nim obecna także reprezentacja środowiskowej koalicji filmowej tantiemyzinternetu.pl. W imieniu aktorów głos zabrał Maksymilian Rogacki, Przewodniczący Zarządu Głównego ZZAP Związek Zawodowy Aktorów Polskich, który tak jak jego poprzednicy sprzeciwiał się poprawce zmieniającej definicje reemisji i nadawania. Więcej informacji: https://zzap.intui.eu/aktualnosci/wnioski-po-posiedzeniu-senackiej-komisji-kultury-i-srodkow-przekazu/ 
• 23 lipca – ponowne posiedzenie Komisji Kultury i środków Przekazu w Senacie, z udziałem przedstawicieli środowiskowej koalicji filmowej. Senatorowie i senatorki przyjęli projekt bez poprawek;
• 24 lipca – posiedzenie Senatu RP i głosowanie nad projektem ustawy. Przyjęcie projektu ustawy z uwzględnieniem zapisów dotyczących tantiem z Internetu i reemisji oraz poprawek postulowanych przez wydawców i dziennikarzy;
• 25 lipca – posiedzenie sejmowej Komisji Kultury i Środków Przekazu;
• 26 lipca – głosowanie nad projektem ustawy w Sejmie RP. Przyjęcie projektu ustawy, z uwzględnieniem poprawek Senatu RP, i przekazanie jej do podpisu Prezydentowi Andrzejowi Dudzie;
• 31 lipca o 15.00 odbyło się spotkanie reprezentantów;  środowiskowej koalicji filmowej z Prezydentem RP p. Andrzejem Dudą. W spotkaniu wziął udział także przewodniczący ZZAP Maksymilian Rogacki. Podczas wizyty przedstawiciele twórców, aktorów i producentów wyjaśniali Prezydentowi znaczenie tej ustawy dla swojej pracy i to, co szczególnie podkreślał Dominik Skoczek z SFP-ZAPA: dzięki jej zapisom możliwe będzie „wyrównanie szans polskich artystów na konkurencyjnym rynku cyfrowej dystrybucji filmów”.  https://www.prezydent.pl/aktualnosci/wydarzenia/spotkanie-prezydenta-z-przedstawicielami-tworcow,89623

Czekamy już tylko na podpis Prezydenta RP Andrzeja Dudy pod projektem ustawy, która zapewni twórcom tantiemy z Internetu i reemisji.

Dzisiaj, tj. 11 lipca 2024 roku, odbyła się senacka Komisja Kultury i Środków Przekazu, podczas której został omówiony projekt zmiany Ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Podczas Komisji mogły wypowiedzieć się różne strony i grupy zawodowe zainteresowane proponowanymi zmianami.

W czasie ponad 2,5-godzinnych obrad wypowiedziało się wielu przedstawicieli twórców, producentów, artystów-wykonawców, wydawców i mediów, a także Big Techów i nadawców.

W związku z umową rządu z przedstawicielami mediów – nie odbyło się dziś głosowanie nad poprawkami. Ma się ono odbyć na kolejnej Komisji Kultury i Środków Przekazu zwołanej na 23 lipca o godz. 10:00. Bardzo liczymy na to, że w tym samym tygodniu ustawa w końcu zostanie przegłosowana w Senacie na korzyść dla polskich filmowców i artystów wykonawców!

W imieniu aktorów wypowiedział się na Komisji Maksymilian Rogacki, Przewodniczący Zarządu Głównego ZZAP, przeciwko poprawce ZASP-u zmieniającej definicje reemisji i nadawania:

„W naszej ocenie zmiany te mogą sparaliżować system wypłacania tantiem i postawić nas w jeszcze trudniejszej sytuacji materialnej. Narażanie nas na to uważamy za wręcz szalone. Uważamy, że przepisy z projektu ustawy dają stuprocentową podstawę prawną do osiągnięcia sukcesu w negocjacjach z nadawcami, platformami i sieciami kablowymi oraz jak najszybsze wypłacanie należnych nam tantiem przez reprezentujący nas OZZ. My nie mamy czasu, jesteśmy zawodowcami i z tytułu naszego zawodu oczekujemy na należne nam wynagrodzenie.”

W piątek 28 czerwca 2024 r. w Sejmie RP odbyło się głosowanie nad projektem ustawy o zmianie ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych oraz niektórych innych ustaw, wdrażający do polskiego prawa dwie unijne dyrektywy – nr 2019/790 z dnia 17 kwietnia 2019 r. w sprawie prawa autorskiego i praw pokrewnych na jednolitym rynku cyfrowym, zwaną dyrektywą DSM, oraz dyrektywę satelitarną kablową (SAT-CAB 2). Ustawa została przyjęta.

Jest to wielki sukces całego środowiska artystycznego zrzeszonego w koalicji tantiemyzinternetu, powstałej z inicjatywy Stowarzyszenie Filmowców Polskich – Związek Autorów i Producentów Audiowizualnych (SFP ZAPA). Ustawa rozszerza zakres dyrektywy DSM, dzięki czemu polscy twórcy uzyskają tantiemy z tytułu eksploatacji ich autorskich dzieł audiowizualnych oraz dzieł z ich udziałem na platformach VOD /streamingowych, a także tantiemy dla wykonawców audiobooków i słuchowisk. Drugi akt prawny gwarantuje natomiast otrzymywanie tantiem z tytułu reemitowania przez dystrybutorów telewizyjnych sieci kablowych i cyfrowych. W obu przypadkach koniecznie jest pośrednictwo OZZ (Organizacji Zbiorowego Zarządzania). Ostatnia kwestia wzbudziła kontrowersje, ponieważ w ostatniej chwili, podczas drugiego czytania projektu w sejmowej Komisji Kultury i Środków Przekazu w środę 26.06.2024 r., jedno z politycznych ugrupowań (partia Polska2050) za pomocą niekorzystnej poprawki dotyczącej definicji reemisji, mogło pozbawić aktorów i twórców dużej części ich tantiem Z definicji została bowiem wyłączona najbardziej popularna technika przekazu programów telewizyjnych określana dotychczas jako wprowadzanie bezpośrednie. ZZAP zasięgnął opinii International Federation of Actors (FIA), która monitorowała proces transpozycji dyrektyw DSM I SAT-CAB 2 w Unii Europejskiej, co pośrednio, wraz argumentami SFP – ZAPA („Przepisy w takim kształcie stanowią zagrożenie dla funkcjonujących od wielu lat na rynku umów z operatorami sieci kablowych i platform satelitarnych, ale także są niezgodne z dyrektywą SAT-CAB 2, którą mają wdrażać”, stało się przyczyną wycofania poprawki:

„Co jest jasne, to fakt, że bezpośrednie wprowadzanie jest teraz pojedynczym aktem komunikacji z publicznością, za który zarówno nadawca, jak i operator kablowy/platforma/dystrybutor są odpowiedzialni (ale nie współodpowiedzialni) i muszą uzyskać zezwolenie od posiadaczy praw do treści. W ten sposób dyrektywa rozwiązuje lukę prawną, która przez długi czas była wykorzystywana przez nadawców i platformy/dystrybutorów/operatorów kablowych w celu uniknięcia płacenia za tego typu transmisję: nadawcy w rzeczywistości argumentowali, że operator sieci był podmiotem dokonującym aktu publicznego udostępniania, podczas gdy ten ostatni sprzeciwiał się, że był jedynie środkiem technicznym, że nie było „jednoczesnej retransmisji” (a zatem nie było potrzeby płacenia przez nich prawa do retransmisji) i że nadawca był jedynym podmiotem odpowiedzialnym. Teraz są nimi obaj. Państwa członkowskie zachowują swobodę w określaniu warunków uzyskiwania zezwoleń od podmiotów praw autorskich i mogą zdecydować się na stosowanie obowiązkowego zbiorowego zarządzania w zakresie rozliczania praw przez platformy. W rzeczywistości większość państw członkowskich wdrożyła system obowiązkowego zbiorowego zarządzania w zakresie retransmisji w odniesieniu do działalności dystrybutorów polegającej na transmisji programów otrzymanych w drodze bezpośredniego wprowadzania. Zrobiły to, ponieważ ich działalność polegająca na dystrybucji programów jest taka sama, niezależnie od tego, w jaki sposób otrzymali sygnały.

Każda inna opcja, która może być przewidziana, byłaby błędem. Mogłoby to jedynie dać dodatkowe argumenty operatorom odmawiającym płacenia swojego udziału”.

Projekt ustawy zostanie teraz skierowany do głosowania w Senacie RP, a następnie na podpis Prezydenta.